Philodendron pterotum – Filodendron Pterotum
Philodendron pterotum K.Koch & Augustin to jeden z bardziej charakterystycznych filodendronów Ameryki Środkowej, należący do sekcji Philodendron, podsekcji Platypodium. Gatunek opisano w 1855 roku w berlińskim Index Seminum, a w 1952 roku ponownie – tym razem pod nazwą Philodendron mirificum Standl. & L.O.Williams, którą dziś traktuje się jako synonim. Łaciński epitet pterotum oznacza „oskrzydlony” i odnosi się do najbardziej rzucającej się w oczy cechy rośliny: pofalowanych, ząbkowanych skrzydełek biegnących wzdłuż krawędzi ogonków liściowych. W języku angielskim gatunek bywa nazywany winged philodendron.
W rodzaju Philodendron, liczącym kilkaset gatunków, oskrzydlone ogonki są rzadkością, dlatego P. pterotum od lat budzi zainteresowanie kolekcjonerów aroidów. Jest to roślina duża, o liściach dochodzących w naturze do ponad metra długości, wymagająca ciepła i wysokiej wilgotności powietrza. W klimacie umiarkowanym Europy uprawia się ją wyłącznie pod dachem, w donicy z solidną podporą. Wyhodowanie jej z nasion jest możliwe, choć wymaga świeżego materiału siewnego i cierpliwości, bo dojrzałe cechy pokroju pojawiają się dopiero po kilku latach.
Opis botaniczny i pokrój rośliny
Philodendron pterotum rośnie zazwyczaj jako hemiepifit lub epifit: kiełkuje na ziemi lub w próchnicy na drzewie, a następnie wspina się po pniu, przylegając do niego łodygą i korzeniami przybyszowymi. Na terenach nizinnych spotyka się także okazy naziemne o grubych, płożących się pędach. Łodyga ma krótkie międzywęźla o średnicy 2–8 cm; u starszych roślin brązowieje i pokrywa się podłużnymi spękaniami. Wszystkie części rośliny zawierają sok, który po przecięciu utlenia się na pomarańczowo i ma korzenny, pieprzowy zapach.
Ogonki liściowe są wzniesione do rozpostartych, długości 47–111 cm, w przekroju D-kształtne, z bladymi podłużnymi prążkami. Wzdłuż ich krawędzi biegną wąskie, wzniesione, faliste i drobno karbowane skrzydełka. Blaszka liściowa jest jajowata, mierzy 36–93 cm długości i 22–84 cm szerokości, ma szeroko sercowatą nasadę z wyraźnie mniejszymi płatami tylnymi i nagle zaostrzony wierzchołek. Wierzch blaszki jest ciemnozielony, matowy do lekko połyskującego, spód wyraźnie jaśniejszy. Liście są grube i mięsiste.
Tempo wzrostu i rozwój
Jak większość dużych filodendronów pnących, gatunek ten przechodzi wyraźną zmianę pokroju w trakcie życia. Siewki mają drobne, sercowate liście na gładkich ogonkach i przez pierwsze miesiące rosną wolno. Dopiero gdy roślina zaczyna wspinać się po podporze i rozwija silny system korzeni przybyszowych, każdy kolejny liść staje się większy, a ogonki nabierają charakterystycznego oskrzydlenia. W uprawie domowej pełne cechy dojrzałe uzyskuje się zwykle po 2–4 latach, przy czym rośliny bez podpory zatrzymują się na stadium pośrednim.
Tempo wzrostu jest umiarkowane: w sezonie ciepłym, przy dobrej wilgotności i świetle, roślina wytwarza kilka liści, zimą wzrost niemal ustaje. Krótkie międzywęźla sprawiają, że nawet wysoki okaz pozostaje zwarty i gęsto ulistniony. Filodendrony są roślinami długowiecznymi – prawidłowo prowadzony egzemplarz może rosnąć przez dziesięciolecia, a po odcięciu wierzchołka wznawia wzrost z pąków bocznych.
Kwitnienie i rozmnażanie
W naturze Philodendron pterotum kwitnie głównie od maja do sierpnia, na początku pory deszczowej, choć owoce i przekwitłe kwiatostany zbierano przez cały rok. W kącie liścia rozwija się po 2–4 kwiatostany na szypułkach długości 4–12 cm. Pochwa kwiatostanowa ma 11–29 cm długości i ostro zakończony wierzchołek. Jej górna część, blaszka, jest jasnozielona z zewnątrz i zielonkawobiała wewnątrz; rurka jest z zewnątrz czerwonawa, purpurowa do ciemnofioletowej lub ciemnozielona z białymi prążkami przy nasadzie, a wewnątrz czerwona do karmazynowej. Kolba jest biała. Kwiatostany odwiedzają chrząszcze, a w rurce często gnieżdżą się mrówki.
Owocem są jagody, po dojrzeniu jasnobrązowe do białych, zawierające drobne nasiona. W naturze roznoszą je zwierzęta zjadające miąższ. W uprawie roślinę rozmnaża się przede wszystkim z sadzonek wierzchołkowych i fragmentów łodygi z węzłem, a także z nasion, które dają najwięcej satysfakcji kolekcjonerom, bo pozwalają obserwować pełny cykl rozwoju rośliny od siewki do dorosłego okazu.
Wymagania środowiskowe i tolerancja
Naturalny zasięg gatunku rozciąga się od Nikaragui przez Kostarykę po środkową Panamę, po obu stronach przesmyku – na stokach atlantyckich i pacyficznych. Roślina zasiedla tropikalne lasy wilgotne i deszczowe od poziomu morza do około 1900 m n.p.m., najliczniej jednak poniżej 700 m. W Kostaryce notowano ją między innymi na Półwyspie Osa i w Parku Narodowym Corcovado. Środowisko to charakteryzuje się całoroczną wysoką wilgotnością powietrza, obfitymi opadami i temperaturami, które rzadko spadają poniżej 18–20 °C.
Z tych warunków wynikają wymagania w uprawie: gatunek nie toleruje mrozu, przeciągów ani przesuszonego powietrza, a młode rośliny źle znoszą ostre słońce. W gruncie może rosnąć tylko w strefie USDA 11. Jest natomiast dość tolerancyjny wobec zacienienia – w naturze rośnie pod okapem lasu – i dobrze znosi uprawę w pojemniku, pod warunkiem stabilnej podpory i przewiewnego podłoża.
Uprawa w klimacie umiarkowanym
W chłodniejszych regionach Europy Philodendron pterotum jest rośliną wyłącznie pokojową lub szklarniową.Temperatura przez cały rok powinna mieścić się w przedziale 18–28 °C; krótkotrwały spadek do 15 °C roślina zniesie, ale niższe wartości hamują wzrost i sprzyjają gniciu korzeni. Latem, gdy noce są ciepłe, donicę można wystawić na osłonięty od wiatru taras lub balkon w półcieniu.
Podłoże powinno być luźne i przewiewne, wzorowane na próchnicy gromadzącej się na pniach drzew: mieszanka drobnej kory, torfu lub włókna kokosowego, perlitu i węgla drzewnego. Podlewa się regularnie, utrzymując ziemię lekko wilgotną i pozwalając wierzchniej warstwie przeschnąć między podlewaniami. Wilgotność powietrza 60–80 % jest ważna dla prawidłowego rozwijania się dużych liści; w sezonie grzewczym warto użyć nawilżacza. W okresie wzrostu roślinę zasila się co 3–4 tygodnie nawozem do roślin zielonych w połowie dawki, zimą nawożenie wstrzymuje się. Niezbędna jest solidna podpora – palik obrośnięty mchem lub deska – do której roślina przyrasta korzeniami przybyszowymi.
Zastosowanie w ogrodnictwie ozdobnym
Philodendron pterotum to gatunek kolekcjonerski, rzadko spotykany w masowej produkcji szkółkarskiej. Uprawia się go dla wielkich, ciemnozielonych liści i unikatowych oskrzydlonych ogonków, które nadają roślinie rzeźbiarski charakter. Najlepiej prezentuje się jako solitera na wysokiej podporze w jasnym wnętrzu, ogrodzie zimowym lub szklarni, gdzie z czasem tworzy zieloną ścianę. Dobrze komponuje się z innymi aroidami o odmiennej fakturze liści, na przykład z gatunkami o aksamitnych lub silnie użyłkowanych blaszkach.
Trzeba pamiętać, że jak wszystkie filodendrony roślina zawiera kryształy szczawianu wapnia. Spożycie fragmentów liści powoduje pieczenie i obrzęk jamy ustnej, a sok może podrażniać skórę, dlatego okaz należy ustawiać poza zasięgiem dzieci i zwierząt domowych, a przy przycinaniu używać rękawic.
Historia i etymologia nazwy
Nazwa rodzajowa Philodendron pochodzi z greki i oznacza „kochający drzewa” – trafnie opisuje pnący, epifityczny tryb życia większości gatunków. Epitet pterotum wywodzi się od greckiego słowa pteron, „skrzydło”, i nawiązuje do skrzydełek na ogonkach liściowych. Gatunek opisali w 1855 roku Karl Heinrich Emil Koch i Augustin na podstawie roślin uprawianych w Ogrodzie Botanicznym w Berlinie, w czasach, gdy europejskie ogrody botaniczne intensywnie sprowadzały aroidy z Ameryki tropikalnej. Współczesne, szczegółowe opracowanie gatunku zawdzięczamy Thomasowi Croatowi z Missouri Botanical Garden, autorowi rewizji filodendronów Ameryki Środkowej.
Dla kogo jest ten gatunek
Philodendron pterotum polecamy kolekcjonerom aroidów i osobom, które mają już doświadczenie z tropikalnymi roślinami pnącymi i dysponują ciepłym, jasnym oraz wilgotnym miejscem – szklarnią, szklarenką, ogrodem zimowym lub dobrze doświetlonym pokojem z nawilżaczem. Wysiew z nasion wymaga cierpliwości i dbałości o temperaturę, dlatego trudność uprawy oceniamy jako umiarkowaną. Nie jest to roślina na chłodny parapet ani do uprawy w gruncie w klimacie umiarkowanym.
Podsumowanie
Philodendron pterotum to okazały, pnący filodendron z wilgotnych lasów Nikaragui, Kostaryki i Panamy, wyróżniający się oskrzydlonymi ogonkami i liśćmi dochodzącymi w naturze do ponad metra długości. W uprawie potrzebuje ciepła, wilgotnego powietrza, przewiewnego podłoża i solidnej podpory; nie znosi mrozu, dlatego w Europie uprawia się go w pojemniku pod dachem.Status ochronny gatunku nie został dotąd oceniony przez IUCN; w swoim zasięgu, obejmującym m.in. Park Narodowy Corcovado, roślina bywa notowana jako pospolita lub dość częsta.
