Philodendron findens – Filodendron Findens
Philodendron findens to jeden z mniej znanych przedstawicieli rodzaju Philodendron – drugiego pod względem liczebności rodzaju w rodzinie obrazkowatych (Araceae), liczącego ponad pięćset opisanych gatunków. Roślina została formalnie opisana w 1997 roku przez Thomasa B. Croata i Michaela H. Grayuma w monografii środkowoamerykańskich filodendronów opublikowanej w Annals of the Missouri Botanical Garden. Należy do sekcji Philodendron, a wśród bliskich krewnych wymienia się Philodendron pterotum, od którego różni się przede wszystkim rozszczepiającymi się brzegami liści oraz blaszkami czerniejącymi podczas suszenia.
Jest to pnący hemiepifit wilgotnych lasów tropikalnych Kostaryki, Panamy i zachodniej Kolumbii. W kolekcjach roślin domowych pojawia się od niedawna i wciąż uchodzi za rzadkość, choć jego wielkie, błyszczące, nieregularnie poszarpane liście czynią go jedną z bardziej charakterystycznych roślin w grupie wielkolistnych aroidów. Poniższy artykuł zbiera dostępne informacje botaniczne o gatunku oraz wskazówki dotyczące jego uprawy w klimacie umiarkowanym Europy.
Opis botaniczny i pokrój rośliny
Philodendron findens rośnie jako pnącze przylegające do podpory. Łodyga jest średniozielona i lśniąca, o międzywęźlach długości 4–9 cm i średnicy 2–4 cm; po przecięciu wydziela wodnisty sok o korzennym zapachu. Z węzłów wyrastają korzenie przybyszowe, którymi roślina przytwierdza się do kory drzew. Nowe liście wysuwają się z ochronnych katafili, zwiniętych łusek, które po rozwinięciu blaszki zasychają i opadają.
Ogonki liściowe są okazałe – mierzą zwykle 43–119 cm, wyjątkowo od 25 cm – i mają w przekroju ostro D-kształtny zarys z cienkim, wzniesionym skrzydełkiem wzdłuż krawędzi. Blaszki liściowe są duże, jajowato-sercowate, lekko skórzaste, długości 40–76 cm i szerokości 28–70 cm. Płat przedni osiąga 18–58 cm długości, a płaty tylne, tworzące serce u nasady, 11–32 cm. Powierzchnia górna jest ciemnozielona i błyszcząca, dolna wyraźnie jaśniejsza, co daje efekt dwubarwności. Najbardziej rozpoznawalną cechą gatunku są brzegi blaszki, które u dojrzałych liści pękają między nerwami bocznymi pierwszego rzędu, przez co liść wygląda niemal jak pierzasto podzielony. Wysuszone liście zielnikowe czernieją do ciemnego, czerwonawobrązowego odcienia – cecha diagnostyczna, na którą zwracali uwagę autorzy opisu.
Tempo wzrostu i rozwój
Jak większość filodendronów pnących, gatunek przechodzi wyraźną zmianę wyglądu w trakcie życia. Siewka i młoda roślina tworzą niewielkie, całobrzegie, sercowate liście na krótkich ogonkach i rosną w przygruntowej warstwie lasu, szukając pnia. Po natrafieniu na podporę i rozpoczęciu wspinaczki międzywęźla grubieją, liście z każdym kolejnym stają się większe, a ich brzegi zaczynają się rozszczepiać. To przejście od formy młodocianej do dojrzałej jest sterowane przede wszystkim dostępem do światła i możliwością wzrostu w pionie, a nie samym wiekiem.
W uprawie tempo wzrostu jest umiarkowane do szybkiego, pod warunkiem stałego ciepła i wysokiej wilgotności powietrza. Roślina rozwijająca się na omszonym paliku w ciepłym pomieszczeniu potrafi wydać w sezonie kilka liści, z których każdy jest nieco większy od poprzedniego. Przy niskiej wilgotności lub braku podpory wzrost zwalnia, a liście pozostają niewielkie i całe. Filodendrony są roślinami długowiecznymi – okazy w ogrodach botanicznych i prywatnych kolekcjach rosną przez dziesięciolecia, regularnie odmładzane przez przycinanie i ukorzenianie wierzchołków.
Kwitnienie i rozmnażanie
Kwiatostan filodendrona ma typową dla obrazkowatych budowę: kolba złożona z setek drobnych kwiatów otoczona jest pochwą. U Philodendron findens w kącie liścia powstają po dwa kwiatostany na szypułkach długości 4–15 cm. Pochwa mierzy 13–23 cm, z zewnątrz jest średnio- do bladozielona, wewnątrz zielonkawobiała, a jej rurka od środka czerwona. Kwiaty żeńskie zajmują dolną część kolby, męskie – górną, między nimi znajduje się strefa kwiatów płonnych. Zalążnia jest 5–6-komorowa, z 15–22 zalążkami w każdej komorze. W naturze kwitnienie obserwowano w maju i lipcu, ale znaleziska okazów po przekwitnieniu i z owocami z różnych miesięcy sugerują dłuższy sezon.
Owocem jest nieregularnie czworokątna jagoda o średnicy około 3,5–4,2 mm, zawierająca po jednym lub dwa nasiona w komorze – łącznie około 17 nasion. Dojrzałe owoce pachną, według autorów opisu, owocem kiwi, co przyciąga zwierzęta roznoszące nasiona. W uprawie roślinę rozmnaża się przede wszystkim wegetatywnie, ukorzeniając fragmenty łodygi z co najmniej jednym węzłem i korzeniem przybyszowym w wilgotnym mchu lub perlicie. Kwitnienie w mieszkaniu zdarza się bardzo rzadko i tylko u dużych, dojrzałych okazów.
Wymagania środowiskowe i tolerancja
Naturalny zasięg obejmuje atlantyckie stoki Kostaryki i Panamy oraz departament Valle del Cauca w zachodniej Kolumbii. Gatunek notowano od poziomu morza do około 1400 m n.p.m., w Kolumbii między 900 a 1180 m, w tropikalnym lesie wilgotnym, podgórskim lesie deszczowym i rzadziej podgórskim lesie wilgotnym. Okaz typowy zebrano w rejonie zapory Fortuna w prowincji Chiriquí w Panamie na wysokości 1080 m. Roślina zwykle rośnie jako hemiepifit na pniach drzew, rzadziej jako roślina naziemna na stromych, ocienionych skarpach.
Warunki te oznaczają całoroczne ciepło (przeważnie 18–28°C), bardzo wysoką wilgotność powietrza, obfite opady oraz rozproszone światło pod okapem lasu. Tolerancja gatunku na chłód jest niska: spadki temperatury poniżej 12–15°C zatrzymują wzrost, a około 5°C powoduje uszkodzenia. Roślina nie znosi również suchego powietrza, przeciągów i silnego wiatru, który rozrywa duże blaszki. Z drugiej strony toleruje dość głęboki cień, zwłaszcza w młodości, i dobrze reaguje na przycinanie.
Uprawa w klimacie umiarkowanym
W chłodniejszych regionach Europy Philodendron findens jest wyłącznie rośliną pokojową, szklarniową lub przeznaczoną do ogrodu zimowego. Najlepsze stanowisko to jasne miejsce z rozproszonym światłem – okno wschodnie, zachodnie lub zacieniona ekspozycja południowa. Podłoże powinno naśladować próchniczną, przewiewną warstwę na korze drzewa: mieszanka drobnej kory sosnowej, włókna kokosowego, perlitu i niewielkiej ilości kompostu lub torfu sprawdza się najlepiej. Doniczka musi mieć otwory odpływowe, a woda nie powinna stać w podstawce.
Podlewanie dostosowuje się do przesychania podłoża – gdy wierzchnie 2–3 cm są suche, roślinę podlewa się obficie, a zimą przy niższych temperaturach i krótszym dniu odstępy wydłuża. Wilgotność powietrza na poziomie 60–80% jest ważniejsza niż częste podlewanie; w sezonie grzewczym pomaga nawilżacz lub ustawienie rośliny w grupie z innymi. Omszony palik, deska lub kratka, utrzymywane w wilgoci, umożliwiają korzeniom przybyszowym wrastanie i są warunkiem uzyskania dużych, rozszczepionych liści. Nawożenie w okresie wzrostu co 2–4 tygodnie zrównoważonym nawozem w połowie dawki, przesadzanie co 1–2 lata do nieco większego pojemnika. Latem roślina może stać w cienistym, osłoniętym miejscu na zewnątrz, gdy noce są ciepłe, jednak musi wrócić do wnętrza, zanim temperatura spadnie w okolice 15°C.
Zastosowanie w ogrodnictwie ozdobnym
Gatunek trafił do uprawy stosunkowo niedawno i nadal jest rzadkością, spotykaną głównie u wyspecjalizowanych hodowców i w kolekcjach miłośników aroidów. Jego walor ozdobny opiera się na skali i nietypowej formie liści: dojrzałe okazy na wysokiej podporze przypominają fragment lasu deszczowego przeniesiony do wnętrza. Dobrze komponuje się z innymi wielkolistnymi aroidami – monsterami, anturiami, Philodendron pterotum czy Philodendron gloriosum – w jasnych salonach, holach, oranżeriach i szklarniach wystawowych. W ciepłych rejonach tropikalnych i subtropikalnych bywa sadzony w cienistych ogrodach przy pniach drzew jako pnącze okrywowe.
Jak wszystkie filodendrony, roślina zawiera we wszystkich tkankach kryształy szczawianu wapnia. Przeżucie fragmentu liścia lub łodygi wywołuje silne pieczenie i obrzęk jamy ustnej oraz gardła, a sok może podrażniać skórę i oczy. Z tego względu dużą roślinę ustawia się poza zasięgiem małych dzieci, kotów i psów, a przy przycinaniu warto używać rękawic.
Historia i etymologia nazwy
Nazwa rodzajowa Philodendron pochodzi z greki: philo – „kochający” i dendron – „drzewo”, co nawiązuje do pnącego, nadrzewnego trybu życia większości gatunków. Epitet gatunkowy findens jest łacińskim imiesłowem od czasownika findere – „rozszczepiać, rozdzierać” – i odnosi się do charakterystycznego pękania brzegów blaszki liściowej między nerwami. Opis gatunku ukazał się w 1997 roku w obszernej rewizji filodendronów Ameryki Środkowej autorstwa Thomasa Croata, jednego z najbardziej płodnych badaczy Araceae, i Michaela Grayuma, specjalisty od flory Kostaryki. Materiał typowy pochodzi z okolic zapory Fortuna w Panamie, obszaru słynącego z wyjątkowego bogactwa aroidów. W serwisie iNaturalist gatunek doczekał się ponad 130 obserwacji, głównie z Kostaryki i Panamy.
Dla kogo jest ten gatunek
Philodendron findens jest propozycją dla osób, które mają już doświadczenie z tropikalnymi aroidami i potrafią zapewnić stałe ciepło, wysoką wilgotność oraz solidną podporę. Wymaga więcej miejsca i uwagi niż popularne filodendrony o drobnych liściach, ale odwdzięcza się liśćmi, jakich nie oferuje niemal żaden inny gatunek dostępny w uprawie. Będzie satysfakcjonujący dla kolekcjonerów rzadkich roślin, właścicieli szklarni, ogrodów zimowych i jasnych, przestronnych wnętrz. Dla początkujących, którzy dysponują suchym mieszkaniem lub chłodnym parapetem, lepszym wyborem będzie na start jeden z łatwiejszych filodendronów.
Podsumowanie
Philodendron findens to rzadki, wielkolistny hemiepifit z wilgotnych lasów Kostaryki, Panamy i zachodniej Kolumbii, opisany w 1997 roku i wyróżniający się liśćmi o rozszczepiających się brzegach. W klimacie umiarkowanym Europy uprawia się go jako roślinę pokojową lub szklarniową w temperaturze 18–28°C, przy wilgotności powietrza 60–80%, w przewiewnym, próchnicznym podłożu i koniecznie z omszoną podporą. Gatunek nie figuruje dotychczas na Czerwonej Liście IUCN; automatyczne szacunki ryzyka wymarcia opracowane przez Kew klasyfikują go jako prawdopodobnie niezagrożony, choć jego siedliska – lasy podgórskie Ameryki Środkowej – podlegają presji wylesiania.
