Euphorbia lathyris – Wilczomlecz Groszkowy
Euphorbia lathyris, wilczomlecz groszkowy, to architektoniczna, mrozoodporna dwulatka z rodziny wilczomleczowatych (Euphorbiaceae), ceniona za regularny, niebieskozielony pokrój z liśćmi ustawionymi krzyżowo. W ogrodach owiana jest legendą rośliny odstraszającej krety i norniki, a jednocześnie należy do roślin silnie trujących.
Synonimy i nazewnictwo
Gatunek opisał Linneusz (1753). Baza Kew POWO wymienia dla niego około 10 synonimów; do najważniejszych należą:
- Epurga lathyris (L.) Fourr.
- Euphorbia decussata Salisb.
- Euphorbion lathyrum (L.) St.-Lag.
- Galarhoeus lathyris (L.) Haw.
- Keraselma lathyris (L.) Raf.
- Tithymalus lathyris (L.) Hill
- Euphorbia spongiosa Ledeb. ex Schrank
- Euphorbia lathyris var. minor Hook. & Arn.
- Tithymalus cataputia Garsault
W języku angielskim roślina nosi nazwy „caper spurge”, „mole plant”, „gopher plant”, „gopher spurge” i „paper spurge”, a w niemieckim „Kreuzblättrige Wolfsmilch”, „Springwolfsmilch” i „Maulwurfskraut”; polskie określenie to wilczomlecz groszkowy. Uwaga na pisownię – forma „lathyrus” jest błędna.
Pochodzenie i wygląd
Naturalny zasięg gatunku obejmuje Azję Środkową i Pakistan, ale roślina została szeroko zawleczona i zadomowiona w Europie, obu Amerykach, północnej Afryce i Australii, gdzie bywa traktowana jako chwast. To wzniesiona, jednoroczna do dwuletniej roślina dorastająca do około 1,5 m, o prostej, oszronionej, niebieskozielonej łodydze.
Liście są ustawione w krzyżujących się parach (dekusacja), lancetowate, 5–15 cm długości, woskowato niebieskozielone z jasnym nerwem – to właśnie ta geometria nadaje roślinie architektoniczny wygląd. Kwiaty to drobne, zielonkawe cyatia bez okazałych płatków, a owocami są kuliste torebki o średnicy 13–17 mm, pękające i wyrzucające nasiona.
Mrozoodporność i uprawa
Wilczomlecz groszkowy jest w pełni mrozoodporny (strefy USDA 6–9) i bez trudu znosi zimy w większości Europy. Preferuje pełne słońce i lekkie, przepuszczalne podłoże, ale rośnie niemal wszędzie i jest bardzo odporny na suszę; nie znosi jedynie zastoin wody. Po zadomowieniu obficie rozsiewa się samosiewem – aby ograniczyć rozprzestrzenianie, można usuwać torebki przed dojrzeniem.
Uprawa z nasion
Nasiona są duże i łatwe w obsłudze. Wysiewa się je wprost do gruntu wiosną lub jesienią – jesienny siew wykorzystuje naturalny zimowy chłód, który wyrównuje kiełkowanie. Część nasion wschodzi dopiero następnej wiosny. Jeśli kiełkowanie się opóźnia, pomaga chłodna, wilgotna stratyfikacja (około 3 tygodni w 4°C), a następnie temperatura 15–20°C. Wschody bywają nierówne, od dwóch tygodni do kilku miesięcy.
Bezpieczeństwo – roślina trująca
Cała roślina jest silnie trująca, a mleczny lateks silnie podrażnia skórę i oczy – kontakt może wywołać zaczerwienienie i pęcherze. Szczególnie niebezpieczne są nasiona, które bywały mylone z kaparami i powodowały ciężkie zatrucia. Roślinę traktuje się wyłącznie jako ozdobną; przy pielęgnacji należy zakładać rękawice i chronić oczy oraz trzymać ją z dala od dzieci i zwierząt.
Zastosowanie i ciekawostki
To ozdobna, „strukturalna” roślina do rabat naturalistycznych, ceniona za geometryczny, niebieskozielony pokrój. Od wieków sadzono ją w przekonaniu, że wydzieliny korzeni odstraszają krety i norniki (stąd nazwy „mole plant” i niemieckie „Maulwurfskraut”), choć skuteczność ta jest anegdotyczna. W XX wieku badano ją też jako potencjalną roślinę lateksowo-energetyczną.
Podsumowanie
Wilczomlecz groszkowy to wdzięczna, mrozoodporna dwulatka o architektonicznym pokroju, która sama się odnawia z samosiewu i niemal nie wymaga pielęgnacji. Trzeba jedynie pamiętać o jej toksyczności i pracować w rękawicach – w zamian daje efektowną, niebieskozieloną strukturę w ogrodzie i słynną reputację „rośliny na krety”.
