Amelanchier alnifolia – Świdośliwa Olcholistna (Saskatoon)
Amelanchier alnifolia, świdośliwa olcholistna, znana jako jagoda Saskatoon, to wyjątkowo mrozoodporny, ozdobno-owocowy krzew z rodziny różowatych (Rosaceae). Łączy walory dekoracyjne – obfite białe kwitnienie i barwną jesień – z jadalnymi, borówkowymi owocami, a przy tym jest łatwa w uprawie i przyjazna dzikiej przyrodzie.
Synonimy i nazewnictwo
Gatunek opisał M.Roem. (1847) na podstawie Aronia alnifolia Nutt. Baza Kew POWO wymienia dla niego zestaw synonimów homotypowych; należą do nich:
- Aronia alnifolia Nutt. (bazonim)
- Pyrus alnifolia (Nutt.) Lindl.
- Amelanchier canadensis var. alnifolia (Nutt.) Torr. & A.Gray
- Amelanchier diversifolia var. alnifolia (Nutt.) Torr.
- Amelanchier sanguinea var. alnifolia (Nutt.) P.Landry
- Amelanchier alnifolia var. typica C.K.Schneid.
POWO wyróżnia też odmiany: var. alnifolia, var. pumila i var. semi-integrifolia. W języku angielskim roślina nosi nazwy „Saskatoon berry”, „serviceberry”, „juneberry”, „western serviceberry” i „pigeon berry”, a w niemieckim „Erlenblättrige Felsenbirne”; polskie określenie to świdośliwa olcholistna. Nazwa „Saskatoon” pochodzi od słowa z języka Kri (misâskwatômina).
Pochodzenie i wygląd
Gatunek pochodzi z zachodniej części Ameryki Północnej – od subarktycznych obszarów po zachodnie i środkowe stany USA, gdzie rośnie w podszycie lasów, kanionach, na terenach zalewowych i wzdłuż strumieni, od poziomu morza po ponad 3000 m w Górach Skalistych. W Europie (w tym w Polsce) bywa notowany jako roślina zawleczona.
To zrzucający liście krzew lub niewielkie drzewko, zwykle 1–8 m wysokości, często odrastające z korzeni i tworzące kępy. Liście są skrętoległe, owalne do niemal okrągłych (2–5 cm), na brzegu ząbkowane, jesienią przebarwiające się na żółto i pomarańczowo-czerwono. Białe, pachnące kwiaty o pięciu wąskich płatkach zebrane są w krótkie, wzniesione grona i pojawiają się wczesną wiosną. Owocem jest purpurowoczarne, oszronione, słodkie i soczyste pozorne jabłuszko (pom) o średnicy 5–15 mm.
Mrozoodporność i uprawa
Świdośliwa olcholistna to jeden z najbardziej mrozoodpornych krzewów owocowych – przystosowany do stref USDA 2–7. Znosi bardzo silne mrozy i jest w pełni odporna na warunki środkowoeuropejskiej zimy. Najlepiej owocuje w pełnym słońcu, toleruje półcień, a przy tym jest bardzo niewybredna glebowo – radzi sobie na glebach piaszczystych, żwirowych i gliniastych, o odczynie od lekko kwaśnego po zasadowy. Nie znosi jedynie podmokłego, ciężkiego, źle zdrenowanego podłoża.
Uprawa z nasion
Nasiona mają spoczynek fizjologiczny i wymagają chłodnej, wilgotnej stratyfikacji przez około 90–120 dni (u części nasion nawet dłużej) w temperaturze 1–5°C – najprościej w wilgotnym podłożu w lodówce. Po stratyfikacji wysiewa się je w temperaturze 15–18°C, a wschody pojawiają się zwykle w ciągu kilku tygodni. Bardzo dobrze sprawdza się też jesienny wysiew wprost do gruntu, gdzie nasiona przechodzą naturalną zimową stratyfikację. Warto pamiętać, że siewki bywają zmienne i nie powtarzają cech odmian uprawnych.
Pielęgnacja i zastosowanie
To krzew łatwy, długowieczny (owocuje przez 30 lat i dłużej) i mało wymagający. Preferuje słońce i przeciętną, przepuszczalną glebę o umiarkowanej wilgotności; ustabilizowane rośliny są dość odporne na suszę. Owoce są słodkie, orzechowe, przypominające borówki – jada się je świeże lub suszone, przetwarza na słynne placki (Saskatoon pie), dżemy, syropy, wina i cydry. Roślina jest też cennym pożytkiem dla pszczół i pokarmem dla ptaków oraz ssaków.
Ciekawostki
Jagoda Saskatoon była od dawna podstawowym pożywieniem rdzennych ludów Kanady i kluczowym składnikiem pemmikanu – suszonego mięsa mieszanego z owocami, które nadawały mu smak i działały konserwująco. Od nazwy tej rośliny (z języka Kri) pochodzi z kolei nazwa kanadyjskiego miasta Saskatoon.
Podsumowanie
Świdośliwa olcholistna to wdzięczny krzew „trzy w jednym” – ozdobny wiosną i jesienią, smaczny latem i skrajnie mrozoodporny. Uprawa z nasion wymaga jedynie kilkumiesięcznej chłodnej stratyfikacji, a w zamian daje wytrzymały, długowieczny krzew owocowy idealny do chłodniejszego klimatu.
