Nasiona Roztrzeplina Dwupierzastego - Koelreuteria Bipinnata

Koelreuteria bipinnata – Roztrzeplin Dwupierzasty (chińskie drzewo ognia)

Koelreuteria bipinnata, roztrzeplin dwupierzasty, znana jako chińskie drzewo ognia, to jedno z niewielu drzew kwitnących pełnią lata. Należy do rodziny mydleńcowatych (Sapindaceae) i zachwyca wielkimi wiechami żółtych kwiatów oraz spektakularnymi, różowo-łososiowymi, lampionowatymi torebkami nasiennymi.

Synonimy i nazewnictwo

Gatunek opisał Franchet (1886). Baza Kew POWO wymienia dla niego kilka synonimów; należą do nich:

• Koelreuteria integrifoliola Merr.
• Koelreuteria bipinnata var. integrifoliola (Merr.) T.C.Chen
• Koelreuteria bipinnata var. puberula Chun

W języku angielskim roślina nosi nazwy „Chinese flame tree”, „Chinese golden rain tree” i „bougainvillea goldenraintree”, po chińsku 复羽叶栾树, a po niemiecku bywa nazywana Blasenbaum; polskie określenie to roztrzeplin dwupierzasty.

Pochodzenie i wygląd

Gatunek pochodzi z południowo-środkowych i południowo-wschodnich Chin po północny Wietnam; został odkryty w Junnanie w 1886 roku. To zrzucające liście drzewo dorastające do 7–20 m, o nielicznych konarach i zaokrąglonej do spłaszczonej koronie, żyjące zwykle 50–150 lat.

Liście są duże, dwupierzasto złożone (stąd nazwa „dwupierzasty”), zielone, jesienią żółknące. Latem drzewo tworzy okazałe, rozgałęzione, szczytowe wiechy o długości 20–50 cm, złożone z drobnych, żółtych kwiatów z czerwono-pomarańczowym środkiem. Najbardziej charakterystyczne są jednak owoce – trójdzielne, rozdęte, papierzaste torebki o długości 3–6 cm, przypominające małe chińskie lampiony, początkowo różowe do łososiowych. Wewnątrz kryją się twarde, czarne, kuliste nasiona.

Mrozoodporność i uprawa

Roztrzeplin jest mrozoodporny (strefy USDA 7–9) i dobrze znosi klimat środkowoeuropejski. Wymaga pełnego słońca dla obfitego kwitnienia i ładnego pokroju. Jest przy tym wyjątkowo niewybredny: toleruje ubogie, gliniaste, piaszczyste i zasadowe gleby, jest bardzo odporny na suszę, wiatr, zasolenie i zanieczyszczenia miejskie, i rzadko choruje.

Uprawa z nasion

Nasiona mają twardą, nieprzepuszczalną łupinę i podwójny spoczynek. Przed siewem należy przełamać spoczynek fizyczny – przez skaryfikację (nacięcie lub przetarcie łupiny) albo gorącą kąpiel wodną (zalanie wrzątkiem i moczenie do napęcznienia, około doby). Pomaga też chłodna, wilgotna stratyfikacja (około 30–60 dni w 4°C) lub wysiew do inspektu na zimę. Po przełamaniu spoczynku świeże nasiona kiełkują szybko i chętnie, dlatego roślina łatwo się też samosieje.

Pielęgnacja i zastosowanie

To popularne drzewo ozdobne, uliczne, parkowe i alejowe, cenione jako letni akcent kwitnienia oraz za długo utrzymujące się, lampionowate torebki. Nasiona bywały używane jako korale, a kwiaty dają żółty barwnik. Warto pamiętać, że w cieplejszych regionach roślina chętnie się samosieje i bywa uznawana za nieco ekspansywną – choć zwykle mniej niż spokrewniona Koelreuteria paniculata.

Ciekawostki

Efektowne, różowe „płatki” to w istocie nie kwiaty, lecz rozdęte, papierzaste torebki nasienne w kształcie miniaturowych chińskich lampionów – często ozdobniejsze i trwalsze niż same żółte kwiaty. Odkrycie gatunku przypisuje się francuskiemu misjonarzowi i botanikowi Père Delavay, który zebrał go w Junnanie w tym samym roku, w którym Franchet formalnie go opisał.

Podsumowanie

Roztrzeplin dwupierzasty to wdzięczne drzewo „dwa razy ozdobne” – najpierw żółtymi wiechami w pełni lata, potem różowymi lampionami torebek. Uprawa z nasion jest łatwa pod warunkiem przełamania twardej łupiny, a w zamian otrzymujemy odporne, mało wymagające i niezwykle dekoracyjne drzewo.