Clinostigma samoense – Palma Samoańska
Clinostigma samoense to smukła, pierzasta palma z rodziny Arecaceae, ceniona przez kolekcjonerów za kredowobiały, pierścieniowany pień i pudrowo-niebieski koroszczyt. Gatunek jest endemitem wyspy 'Upolu w Samoa, gdzie rośnie naturalnie w wilgotnych lasach mglistych i deszczowych na wysokości od około 500 do 1000 metrów nad poziomem morza. Przywykł tam do chłodniejszych nocy, stałej wysokiej wilgotności i dobrze zdrenowanych, górskich zboczy. Ze względu na wąski, jednowyspowy zasięg został sklasyfikowany przez IUCN jako gatunek zagrożony (Endangered).
Synonimy i nazewnictwo
Gatunek opisał H. Wendland w 1862 roku. W literaturze botanicznej funkcjonuje pod kilkoma nazwami synonimicznymi, z którymi można spotkać się u dostawców nasion i w starszych opracowaniach:
- Cyphokentia samoensis (H.Wendl.) Warb.
- Clinostigma onchorhynchum Becc.
- Clinostigma powellianum Becc.
- Exorrhiza onchorhyncha (Becc.) Burret
- Lepidorrhachis onchorhyncha Becc. ex Martelli
W języku angielskim gatunek nazywany jest Samoan palm; polska nazwa „palma samoańska” jest kalką handlową, bez ustalonego statusu botanicznego.
Opis botaniczny i wygląd
Jest to palma solitarna, tworząca pojedynczy, smukły pień osiągający w naturze do około 25 metrów wysokości. Pień jest wyraźnie pierścieniowany, za młodu niemal kredowobiały, a z wiekiem przybiera szarozielony odcień, zachowując charakterystyczny woskowy nalot. U podstawy dojrzałych okazów rozwija się gęsta masa korzeni podporowych (szczudłowych), które stabilizują wysoką roślinę w wilgotnym, górskim gruncie – to jedna z najbardziej rozpoznawalnych cech gatunku.
Koroną wieńczy wyraźny koroszczyt (crownshaft) w kolorze od pudrowo-niebieskiego po limonkową zieleń. Pierzaste liście osiągają do 6 metrów długości, mają cienkie, silnie zwisające listki i tworzą lekką, opadającą koronę, która nadaje palmie elegancki, „fontannowy” pokrój. Liście młodych roślin są początkowo niepodzielone lub dwuklapowe i dopiero po roku–dwóch przechodzą w pełną formę pierzastą, co bywa zaskakujące dla osób obserwujących pierwsze etapy wzrostu siewki.
Tempo wzrostu i tolerancja temperatur
Po ukorzenieniu Clinostigma samoense rośnie stosunkowo szybko, choć młode siewki bywają początkowo powolne i wymagają osłony od wiatru. Jest to gatunek ściśle tropikalny, praktycznie bez tolerancji na mróz – bezpieczny próg temperatury to około 4–7°C, a przymrozki są dla niego groźne. Odpowiada strefie mrozoodporności USDA 11; uprawa gruntowa jest możliwa wyłącznie w klimacie bezmrozowym, na przykład w regionach o najłagodniejszych zimach lub w tropikach.
Uprawa w klimacie umiarkowanym
W warunkach europejskich palma samoańska nadaje się wyłącznie do uprawy pod osłonami – w szklarni, ogrodzie zimowym, palmiarni lub jasnym, ciepłym i wilgotnym wnętrzu. Wymaga podłoża stale wilgotnego, lecz dobrze przepuszczalnego, oraz wysokiej wilgotności powietrza, typowej dla lasów mglistych, z których pochodzi. Młode rośliny preferują światło rozproszone i półcień, dorosłe – pełne słońce.
Zimowanie powinno odbywać się jasno i ciepło, w temperaturze minimum około 15°C (bezpieczniej 18°C), przy wysokiej wilgotności i bez przeciągów. Palma nie nadaje się na chłodny parapet ani do pomieszczeń, w których temperatura potrafi spaść w okolice zera. Warto zapewnić jej stabilne warunki bez gwałtownych wahań, które ten gatunek znosi źle.
Uprawa z nasion
Nasiona palm z tej grupy są zwykle recalcitrant – krótko żywotne i wrażliwe na wysychanie, dlatego należy wysiewać je możliwie świeże. Przed siewem warto namoczyć je przez około dobę w ciepłej wodzie. Kiełkowanie wymaga wysokiej i stałej temperatury podłoża, najlepiej w zakresie 27–32°C, z ciepłem dolnym (mata grzewcza lub propagator) oraz utrzymaniem wysokiej wilgotności pod przykryciem. Wschody bywają długie i nierówne – od kilku tygodni do kilku miesięcy – co wymaga cierpliwości i niewygrzebywania nasion przed czasem.
Zastosowanie i dla kogo
Clinostigma samoense to przede wszystkim roślina kolekcjonerska, ceniona za kredowy pień, niebieskawy koroszczyt i zwisające liście. W tropikach bywa sadzona jako spektakularny soliter i akcent w ogrodach botanicznych; w klimacie umiarkowanym sprawdza się w palmiarniach, ogrodach zimowych i dużych jasnych wnętrzach o kontrolowanej wilgotności. Ze względu na wymagania cieplarniane oraz konieczność użycia świeżych, krótko żywotnych nasion polecana jest bardziej doświadczonym uprawiającym, dysponującym odpowiednim zapleczem.
Ciekawostki
Palma samoańska rośnie naturalnie wyłącznie na wyspie 'Upolu, między innymi wokół jeziora kraterowego Lanoto'o. Jej pień zmienia barwę wraz z wiekiem – od niemal białej u młodych okazów po szarozieloną u starszych – zachowując woskowy nalot, a koroszczyt bywa wręcz pudrowo-niebieski. Dojrzałe egzemplarze wytwarzają u podstawy gęstą „koronę” korzeni szczudłowych, podobnie jak niektóre palmy namorzynowe, co dodatkowo podnosi ich walor kolekcjonerski.
Podsumowanie
Palma samoańska łączy rzadkość z wyjątkową urodą – kredowy pień, niebieskawy koroszczyt i zwisające pierzaste liście czynią z niej jeden z najbardziej pożądanych okazów w kolekcjach palm. Dla uprawiającego z odpowiednim zapleczem i cierpliwością do powolnego kiełkowania stanowi wdzięczny, długoterminowy projekt hodowlany, a jednocześnie okazję do uprawy gatunku, który w naturze jest zagrożony i coraz rzadszy.
