Actinidia arguta – Aktinidia Ostrolistna (Mini Kiwi)
Actinidia arguta, aktinidia ostrolistna, w handlu znana jako mini kiwi lub kiwiberry, to wyjątkowo mrozoodporne, silnie rosnące pnącze z rodziny aktinidiowatych (Actinidiaceae). Daje gładkie, pozbawione meszku owoce wielkości winogrona, które jada się w całości ze skórką – często słodsze od klasycznego kiwi.
Synonimy i nazewnictwo
Akceptowana nazwa to Actinidia arguta (Siebold & Zucc.) Planch. ex Miq., a bazonimem jest Trochostigma argutum Siebold & Zucc. Baza Kew POWO wymienia dla gatunku szereg synonimów; do najważniejszych należą:
- Trochostigma argutum Siebold & Zucc. (bazonim)
- Actinidia cordifolia Miq.
- Actinidia purpurea Rehder
- Actinidia megalocarpa Nakai & Kitag.
- Actinidia callosa var. arguta (Siebold & Zucc.) Maxim.
- Actinidia rufa var. arguta (Siebold & Zucc.) Dunn
- Actinidia japonica Nakai
- Actinidia platyphylla A.Gray ex Miq.
W języku angielskim roślina nosi nazwy „hardy kiwi”, „kiwiberry”, „tara vine”, „baby kiwi” i „grape kiwi”, a w niemieckim „Kiwibeere”; polskie określenie to aktinidia ostrolistna, popularnie „mini kiwi”. POWO wyróżnia też odmiany, m.in. var. giraldii i var. hypoleuca.
Pochodzenie i wygląd
Gatunek pochodzi z umiarkowanej Azji Północno-Wschodniej – z rosyjskiego Dalekiego Wschodu (w tym Sachalinu), północnych i środkowych Chin, Korei, Japonii i Tajwanu, gdzie rośnie na wysokościach 150–1500 m, w rejonach chłodniejszych niż większość aktinidii. To silnie rosnące, zrzucające liście, wijące się pnącze, przyrastające nawet 6 m w sezonie i osiągające 6–9 m i więcej.
Liście są pojedyncze, skrętoległe, papierzaste, drobno piłkowane, na długich ogonkach. Kwiaty są drobne, białe i pachnące, pojawiają się późną wiosną. Owoc to gładka, zielona (czasem brązowawa, purpurowa lub z rumieńcem) jagoda wielkości winogrona lub oliwki – w istocie bezmeszkowe mini kiwi. Roślina jest dwupienna: kwiaty męskie i żeńskie rosną na osobnych egzemplarzach, dlatego do owocowania potrzeba obu płci.
Mrozoodporność i uprawa
Aktinidia ostrolistna należy do najbardziej mrozoodpornych pnączy owocowych – po zdrewnieniu znosi około −30 do −34°C, a rośliny z najzimniejszych populacji nawet więcej. Jako strefę filtra przyjmujemy 4 (najodporniejsze selekcje sięgają strefy 3). Wymaga słonecznego stanowiska (dla najlepszych plonów), głębokiej, żyznej, lekko kwaśnej i dobrze zdrenowanej gleby oraz mocnej podpory – pergoli, altany lub solidnego trejażu. Uwaga: choć samo pnącze jest bardzo odporne, wiosenne przymrozki poniżej −2°C potrafią uszkodzić młode pędy i pąki.
Uprawa z nasion
Nasiona mają spoczynek i wymagają chłodnej, wilgotnej stratyfikacji przez 1–2 miesiące (w wilgotnym podłożu w lodówce, około 4°C), po której – przeniesione w ciepło – kiełkują zwykle w ciągu około miesiąca. To uprawa łatwa, choć wymagająca cierpliwości. Ważne uwagi dla ogrodnika: płeć siewek (męska lub żeńska) jest nieznana aż do pierwszego kwitnienia (zwykle po około 3 latach), dlatego warto wysiać kilka roślin, aby mieć egzemplarze obu płci; nazwane odmiany rozmnaża się wegetatywnie, a siewki są genetycznie zmienne.
Pielęgnacja i zastosowanie
Roślina ma duże zapotrzebowanie na wodę – lubi stale wilgotne, lecz nigdy podmokłe podłoże (dobry drenaż chroni przed zgnilizną korzeni). Potrzebuje mocnej podpory i cięcia formującego. Do owocowania konieczny jest egzemplarz męski (jeden zapyla do około sześciu żeńskich); wyjątkiem jest samopłodna odmiana 'Issai'. Gładkie mini kiwi jada się w całości na świeżo, a także przerabia na dżemy, soki i wina; owoce są bogate w witaminę C.
Ciekawostki
Aktinidia ostrolistna to jedno z najbardziej mrozoodpornych pnączy owocowych w uprawie – w naturze przetrwa nawet około −45°C, a mimo to pojedynczy wiosenny przymrozek potrafi zniszczyć cały sezon owocowania, nie szkodząc samej roślinie. W dolinie Iya w Japonii z żywych pędów tego pnącza wyplatano tradycyjne mosty wiszące kazura.
Podsumowanie
Mini kiwi to wdzięczna propozycja dla miłośników owoców w chłodniejszym klimacie – skrajnie mrozoodporne pnącze o słodkich, jadalnych w całości owockach. Uprawa z nasion jest łatwa (wystarczy kilkutygodniowa chłodna stratyfikacja), trzeba tylko pamiętać o solidnej podporze i o tym, by mieć rośliny obu płci.
