Acer rubrum – Klon Czerwony (Red Maple)
Acer rubrum, klon czerwony, to jedno z najbardziej rozpowszechnionych i najbardziej efektownych drzew wschodniej Ameryki Północnej, należące do rodziny mydleńcowatych (Sapindaceae). Słynie przede wszystkim z płomiennie szkarłatnego, jesiennego przebarwienia liści, a także z czerwonych kwiatów rozwijających się bardzo wczesną wiosną, jeszcze przed liśćmi.
Synonimy i nazewnictwo
Gatunek opisał Linneusz (1753). Baza Kew POWO wyróżnia trzy odmiany (var. rubrum, var. trilobum, var. drummondii) i wymienia liczne synonimy; do najczęściej spotykanych należą:
- Acer coccineum F.Michx.
- Acer sanguineum Spach
- Acer glaucum Marshall
- Acer stenocarpum Britton
- Rufacer rubrum (L.) Small
- Acer rubrum var. trilobum Torr. & A.Gray ex K.Koch
- Acer rubrum var. drummondii (Hook. & Arn. ex Nutt.) Sarg.
W języku angielskim roślina nosi nazwy „red maple”, „swamp maple”, „soft maple” i „scarlet maple”, a w niemieckim „Rot-Ahorn”; polskie określenie to klon czerwony. Niemal każda część rośliny – kwiaty, ogonki, pędy, pąki i owoce – ma czerwony odcień, stąd nazwa gatunkowa rubrum („czerwony”).
Pochodzenie i wygląd
Gatunek pochodzi ze wschodniej i środkowej Ameryki Północnej – od południowo-wschodniej Kanady po Florydę i wschodni Teksas – gdzie jest jednym z najpospolitszych drzew i ma największy ciągły zasięg wzdłuż wybrzeża atlantyckiego spośród drzew tego kontynentu. To średnie do dużego, zrzucające liście drzewo, w naturze często 20–30 m, w uprawie zwykle niższe.
Liście są naprzeciwległe, dłoniaste, z 3–5 klapami, ząbkowane, jesienią przebarwiające się na głęboką szkarłatną i czerwono-pomarańczową barwę – to jego najbardziej znana cecha. Kwiaty są drobne, czerwone, zwykle rozdzielnopłciowe, zebrane w gęste pęczki i pojawiają się bardzo wczesną wiosną, jeszcze przed rozwojem liści – to jedno z pierwszych drzew kwitnących w sezonie. Owocem jest para oskrzydlonych skrzydlaków (samar), jasnobrązowych do jaskrawoczerwonych, dojrzewających niezwykle wcześnie, już od kwietnia do wczesnego lata.
Mrozoodporność i uprawa
Klon czerwony to jedno z najbardziej mrozoodpornych drzew (strefy USDA 3–9) – jego północna granica sięga izotermy −40°C, więc bez trudu znosi najostrzejsze środkowoeuropejskie zimy. Najlepiej rośnie w pełnym słońcu (wtedy najpiękniej się przebarwia), ale toleruje półcień. Jest wyjątkowo tolerancyjny glebowo: znosi mokre, podmokłe stanowiska (nawet długotrwałe zalanie), a zarazem należy do bardziej sucholubnych klonów; preferuje lekko kwaśne podłoże i na silnie zasadowych glebach może chlorozować.
Uprawa z nasion
Nasiona klonu czerwonego dojrzewają nietypowo wcześnie – już późną wiosną lub wczesnym latem – i świeże są niemal pozbawione spoczynku: wysiane od razu kiełkują w ciągu kilku dni do kilku tygodni, często jeszcze tego samego lata. Nasiona przechowywane, wysuszone, nabywają lekkiego spoczynku i wymagają jedynie krótkiej, chłodnej, wilgotnej stratyfikacji (około 30–60 dni w 1–5°C) przed wiosennym siewem. Wysiewa się je płytko w wilgotne podłoże. To łatwe drzewo w uprawie z nasion, o wysokiej kiełkowalności i szybko rosnących, żywotnych siewkach.
Pielęgnacja i zastosowanie
To jedno z najczęściej sadzonych drzew ozdobnych i alejowych, cenione za wczesne, czerwone kwitnienie i płomienną jesień; popularne są odmiany takie jak 'October Glory' i 'Red Sunset'. Drewno (tzw. miękki klon) wykorzystuje się w stolarstwie i na forniry, a drzewo jest cennym pożytkiem i pokarmem dla dzikiej fauny. Warto pamiętać, że więdnące liście są toksyczne dla koni.
Ciekawostki
Klon czerwony jest jednym z najpospolitszych drzew wschodniej Ameryki Północnej i ma największy ciągły zasięg wzdłuż wybrzeża atlantyckiego spośród drzew tego kontynentu – dziś jest znacznie liczniejszy niż przed kolonizacją, m.in. dzięki tłumieniu pożarów. To także jedno z pierwszych drzew kwitnących każdej wiosny, obsypujące się czerwienią jeszcze przed rozwojem liści; jest drzewem symbolem stanu Rhode Island.
Podsumowanie
Klon czerwony to wdzięczne, skrajnie mrozoodporne drzewo o płomiennej, jesiennej barwie i wczesnym, czerwonym kwitnieniu. Uprawa z nasion jest łatwa – świeże nasiona kiełkują niemal natychmiast, a przechowywane wymagają jedynie krótkiej chłodnej stratyfikacji – co czyni je świetnym wyborem dla chłodniejszego klimatu.
