Nasiona Ketmii Lipowatej - Hibiscus Tiliaceus

Hibiscus tiliaceus – Ketmia Lipowata (Sea Hibiscus, Hau)

Hibiscus tiliaceus, ketmia lipowata, znana jako sea hibiscus lub hau, to rozłożyste, tropikalne drzewo lub krzew wybrzeży z rodziny ślazowatych (Malvaceae). Ceniona jest za sercowate liście i zmieniające barwę kwiaty, a od wieków dostarczała ludom Pacyfiku włókna i lekkiego drewna.

Synonimy i nazewnictwo

Gatunek opisał Linneusz (1753); baza Kew POWO akceptuje nazwę Hibiscus tiliaceus L., a wyodrębniany przez część autorów rodzaj Talipariti traktuje jako alternatywę. Do synonimów należą:

• Talipariti tiliaceum (L.) Fryxell
• Pariti tiliaceum (L.) A.Juss.
• Parita tiliaceus (L.) Scop.
• Hibiscus tiliifolius Salisb.
• Pariti tiliifolium Nakai

W języku angielskim roślina nosi nazwy „sea hibiscus”, „beach hibiscus” i „coast cottonwood”, a w językach Pacyfiku m.in. hau (hawajski), vau, fau i purau; polskie określenie to ketmia lipowata. Powtarzalność tych nazw w wielu językach to ślad rozwożenia rośliny przez austronezyjskich żeglarzy.

Pochodzenie i wygląd

To gatunek pantropikalny, rosnący na wybrzeżach mórz strefy tropikalnej i subtropikalnej Oceanu Indyjskiego i Pacyfiku – od tropikalnej Afryki i Azji Południowej po północną Australię i niemal wszystkie wyspy Pacyfiku (w tym Hawaje). Rośnie od poziomu morza do około 800 m, na plażach, brzegach rzek i obrzeżach namorzynów.

To rozłożyste, wiecznie zielone drzewo lub krzew o wysokości 4–10 m, którego gałęzie często łukowato wyginają się i ukorzeniają w miejscu zetknięcia z ziemią, tworząc gęste zarośla. Liście są duże, sercowate, ciemnozielone z wierzchu, od spodu jasne i owłosione. Kwiaty (5–8 cm) trwają jeden dzień: otwierają się rano jaskrawożółte z ciemnobordowym środkiem, w ciągu dnia pomarańczowieją i przechodzą w czerwień, po czym opadają.

Mrozoodporność i uprawa

Ketmia lipowata to roślina ściśle tropikalna, mrozoczuła (strefy USDA 10–11). Jest za to wyjątkowo tolerancyjna na warunki nadmorskie: znosi zasolenie, bryzę solną, a nawet okresowe zalewanie, i rośnie na piaskach koralowych i wapiennych (pH około 5–8,5). W klimacie umiarkowanym uprawia się ją w donicy, w cieple i pełnym słońcu, chroniąc przed mrozem – w Polsce pod osłonami lub jako roślinę domową.

Uprawa z nasion

Nasiona mają twardą, nieprzepuszczalną łupinę, dlatego przed siewem warto je skaryfikować lub moczyć 12–24 godziny w ciepłej wodzie – to przyspiesza i wyrównuje kiełkowanie. Wysiewa się je w ciepłe (25–30°C), wilgotne, przepuszczalne podłoże; wschody pojawiają się zwykle w ciągu 1–4 tygodni. To uprawa łatwa; roślina bardzo dobrze ukorzenia się też z sadzonek.

Zastosowanie

To klasyczna „roślina podróżna” Pacyfiku – jej łyko dostarczało mocnego włókna na sznury, liny i sieci, a lekkie drewno służyło do budowy części czółen z pływakiem (bomów i pływaków). Młode liście i pędy bywały jadane, a napary z kory stosowano na gorączkę i do przemywania ran. To także ceniona roślina ozdobna i popularny obiekt bonsai. W naszej ofercie jest to efektowna, nadmorska roślina kolekcjonerska.

Ciekawostki

Każdy kwiat żyje tylko jeden dzień, otwierając się cytrynowożółto z ciemnym gardłem i stopniowo czerwieniejąc do wieczora – za zmianę odpowiadają antocyjany. To także prawdziwy specjalista wybrzeży: rośnie tuż przy linii wody, na piasku, koralu i skraju namorzynów, znosząc sól i zalewanie tam, gdzie niewiele innych drzew przetrwa.

Podsumowanie

Ketmia lipowata to piękne, rozłożyste drzewo tropikalnych wybrzeży o zmieniających barwę kwiatach i niezwykłej tolerancji na sól. Uprawa z nasion jest łatwa po namoczeniu twardej łupiny; w chłodniejszym klimacie prowadzi się ją w donicy jako egzotyczną, kolekcjonerską roślinę.