Gompholobium scabrum – Gomfolobium Szorstkie („painted lady”)
Gompholobium scabrum, gomfolobium szorstkie, to efektowny krzew z rodziny bobowatych (Fabaceae), endemiczny dla południowo-zachodniej Australii, zwany „painted lady”. Słynie z dużych, motylkowatych kwiatów w różowo-purpurowych, „malowanych” barwach z ciemniejszym rysunkiem oraz z delikatnego, igiełkowatego ulistnienia.
Synonimy i nazewnictwo
Gatunek opisał J.E.Smith (1808). Baza Kew POWO wymienia dla niego dwa synonimy (rodzaj Burtonia został włączony do Gompholobium):
- Burtonia scabra (Sm.) R.Br. (synonim homotypowy)
- Burtonia pulchella Meisn.
W języku angielskim roślina nosi nazwy „painted lady” oraz „dainty wedge-pea” (cały rodzaj Gompholobium bywa nazywany „wedge-peas” lub „glory peas”); polskie określenie to gomfolobium szorstkie. Epitet scabrum znaczy „szorstki” i odnosi się do pędów.
Pochodzenie i wygląd
Gatunek jest endemitem południowo-zachodniej Australii, gdzie rośnie na falistych równinach w regionach takich jak Avon Wheatbelt, Esperance Plains, Jarrah Forest, Mallee i Swan Coastal Plain. To wzniesiony do rozłożystego krzew o wysokości 0,4–2,3 m, o gładkich, bezwłosych pędach.
Liście są drobne, wąskie i igiełkowate, z podwiniętymi brzegami, ustawione w okółkach wokół pędu (przypominają nieco rozmaryn). Kwiaty są duże (około 2,5 cm), motylkowate, w barwach od różowej po purpurową, z ciemniejszym rysunkiem, który nadaje im „malowany” efekt i tłumaczy angielską nazwę. Kwitnie od sierpnia do listopada (wczesną wiosną w Australii). Owocem jest rozdęty, cylindryczny strąk z twardymi nasionami.
Mrozoodporność i uprawa
To roślina ciepłolubna i mrozoczuła, przystosowana do śródziemnomorsko-subtropikalnego klimatu zachodniej Australii; jako strefę filtra przyjmujemy 9 (praktycznie 9–10). Nie nadaje się do stref z silnym mrozem bez ochrony. Wymaga pełnego słońca i ostro zdrenowanego, piaszczysto-żwirowego podłoża, które nigdy nie może być podmokłe. Jako australijski gatunek jest wrażliwa na fosfor – należy unikać typowych, wysokofosforowych nawozów. W klimacie umiarkowanym uprawia się ją w donicy, chroniąc przed mrozem.
Uprawa z nasion
Nasiona mają twardą, nieprzepuszczalną łupinę (spoczynek fizyczny), typową dla australijskich groszków. Przed siewem trzeba ją przełamać: standardowo zalewa się nasiona wrzątkiem i moczy przez noc (wysiewa się te, które napęczniały) lub skaryfikuje (nacięcie, przetarcie papierem ściernym). Kiełkowanie wspomaga też traktowanie dymem (woda dymna), typowe dla gatunków przystosowanych do pożarów. Wysiew jest płytki (około 6 mm), w temperaturze 18–24°C; wschody pojawiają się w ciągu 14–45 dni. Nietraktowane nasiona kiełkują słabo i nierówno.
Pielęgnacja i zastosowanie
Roślina wymaga pełnego słońca, ostrego drenażu i niskofosforowego lub żadnego nawożenia; jest odporna na suszę i nie znosi „mokrych stóp”. Siewki australijskich groszków źle znoszą przesadzanie – warto od razu prowadzić je w docelowych donicach. To ozdobny australijski krzew o spektakularnym, wiosennym kwitnieniu, a jako roślina bobowata wiąże azot atmosferyczny, wzbogacając glebę.
Ciekawostki
Roślina długo znana była jako Burtonia scabra – cały rodzaj Burtonia został później włączony do Gompholobium, dlatego obie dawne nazwy są dziś synonimami jednego gatunku. Jej twarde, długowieczne nasiona są przystosowane do kiełkowania po pożarze, dlatego w uprawie trzeba naśladować ten bodziec gorącą wodą, skaryfikacją lub dymem.
Podsumowanie
Gomfolobium szorstkie to roślina dla miłośników australijskiej flory i niecodziennych, „malowanych” kwiatów motylkowatych. Uprawa z nasion jest umiarkowanie wymagająca – kluczowe jest przełamanie twardej łupiny – ale w zamian otrzymujemy efektowny, sucholubny i wzbogacający glebę krzew.
