Nasiona Bielunia Surmikwiatu - Datura Metel

Datura metel – Bieluń Surmikwiat

Datura metel, znana jako bieluń surmikwiat lub bieluń wspaniały, to efektowna roślina ozdobna z rodziny psiankowatych (Solanaceae). Słynie z ogromnych, trąbkowatych kwiatów, które w odmianach uprawnych bywają pełne i wielobarwne, oraz z intensywnego, nocnego zapachu. W klimacie umiarkowanym uprawia się ją jako roślinę jednoroczną z wiosennego siewu.

Synonimy i nazewnictwo

Gatunek opisał Linneusz (1753). Baza Kew POWO wymienia dla niego aż 49 synonimów; do najczęściej spotykanych należą:

• Datura fastuosa L.
• Datura alba Rumph. ex Nees
• Datura chlorantha Hook.
• Datura nigra Hassk.
• Stramonium metel (L.) Moench
• Datura muricata Link

W języku angielskim roślina nosi nazwy Devil's trumpet, Hindu datura i horn-of-plenty; polskie określenia to bieluń surmikwiat, bieluń wspaniały, dawniej „dziędzierzawa indyjska”.

Pochodzenie i wygląd

Według POWO gatunek znany jest głównie z uprawy (cultigen) o prawdopodobnym pochodzeniu z Meksyku; szeroko zawleczony i naturalizowany w tropikach i subtropikach całego świata. To krzaczasta roślina jednoroczna, osiągająca 0,5–1,5 m wysokości, o dużych, jajowatych, ciemnozielonych, czasem purpurowo nabiegłych liściach.

Kwiaty są duże (10–20 cm), trąbkowate i wzniesione, w odmianach ozdobnych często pełne (podwójne lub potrójne), w barwach białej, kremowej, żółtej i fioletowej. Po przekwitnieniu zawiązują się kulistawe torebki pokryte tępymi kolcami i guzkami, kryjące liczne nasiona.

Mrozoodporność i uprawa

Roślina jest ciepłolubna i wrażliwa na mróz – jako bylina wytrzymuje jedynie w strefach USDA 9–10, dlatego w klimacie umiarkowanym uprawia się ją jako jednoroczną z wiosennego siewu. Wymaga pełnego słońca, ciepłego i osłoniętego stanowiska oraz żyznego, próchnicznego i przepuszczalnego podłoża. Ze względu na dużą masę liściową jest wrażliwa na przesuszenie i wdzięcznie reaguje na regularne podlewanie oraz nawożenie.

Uprawa z nasion

Nasiona mają twardą łupinę, dlatego przed siewem zaleca się namoczenie ich na około dobę w ciepłej wodzie. Wysiewa się je w marcu–kwietniu, przykrywając warstwą 0,5–1 cm, w temperaturze 20–26°C. Wschody bywają nieregularne i rozciągnięte w czasie – zwykle 14–20 dni, czasem dłużej – co wymaga cierpliwości.

Bezpieczeństwo – roślina trująca

Cała roślina jest silnie trująca. Zawiera alkaloidy tropanowe – skopolaminę, atropinę i hioscyjaminę – których najwięcej gromadzi się w nasionach. Datura metel jest rośliną wyłącznie ozdobną; należy trzymać ją z dala od dzieci i zwierząt, a przy siewie i pielęgnacji zachować ostrożność i myć ręce.

Zastosowanie i dla kogo

To roślina ozdobna do ogrodu zapachowego, na tarasy i do dużych donic – jej wielkie, pachnące, otwierające się wieczorem kwiaty są mocnym akcentem letniego ogrodu. Polecana miłośnikom roślin egzotycznych i kolekcjonerom, ale nie do domów i ogrodów, w których przebywają małe dzieci lub zwierzęta.

Ciekawostki

W tradycji ajurwedyjskiej i medycynie ludowej Azji roślina bywała używana rytualnie i leczniczo, mimo silnej toksyczności – stąd nazwa Hindu datura. Odmiany ozdobne wytwarzają spektakularne kwiaty pełne, typu „kielich w kielichu”, co wyraźnie odróżnia ten gatunek od pojedynczych kwiatów pozostałych bieluni.

Podsumowanie

Bieluń surmikwiat to jedna z najbardziej efektownych roślin jednorocznych do letniego ogrodu – ogromne, pachnące nocą kwiaty i szybki wzrost z nasion czynią z niej wdzięczną ozdobę tarasu. Wymaga jedynie słońca, ciepła i ostrożności ze względu na toksyczność, a odwdzięcza się spektakularnym kwitnieniem przez całe lato.