Albizia procera – Albicja Wysoka (White Siris)
Albizia procera, albicja wysoka, znana jako white siris, to szybko rosnące, tropikalne drzewo z rodziny bobowatych (Fabaceae), rozpoznawalne po jasnej, zielonkawobiałej korze. Ceniona jest jednocześnie jako drzewo ozdobne, cienia i użytkowe – dostarcza wartościowego drewna, a jako roślina bobowata wzbogaca glebę azotem.
Synonimy i nazewnictwo
Gatunek opisał Bentham (1844), a bazonimem jest Mimosa procera Roxb. Baza Kew POWO wymienia dla niego około 10 synonimów; do najważniejszych należą:
- Mimosa procera Roxb. (bazonim)
- Acacia procera (Roxb.) Willd.
- Feuilleea procera (Roxb.) Kuntze
- Albizia elata (Roxb.) J.F.Watson
- Acacia elata (Roxb.) Voigt
- Albizia procera var. elata (Roxb.) Baker
- Inga gracilis Jungh. ex Miq.
- Mimosa coriaria Blanco
- Mimosa elata Roxb.
W języku angielskim roślina nosi nazwy „white siris”, „tall albizia” i „forest siris”, a w hindi „safed siris” (safed = „biały”); polskie określenie to albicja wysoka. Epitet procera znaczy po łacinie „bardzo wysoka”.
Pochodzenie i wygląd
Naturalny zasięg gatunku obejmuje tropikalną i subtropikalną Azję po Queensland w Australii – od subkontynentu indyjskiego, przez południowe Chiny i Azję Południowo-Wschodnią, po Nową Gwineę i Australię. Została też zawleczona m.in. na Karaiby, do Afryki i Ameryki Środkowej, gdzie bywa uznawana za ekspansywną. To szybko rosnące, zrzucające liście drzewo o wysokości zwykle 7–15 m, a niekiedy do 30 m.
Znakiem rozpoznawczym jest jasna, gładka, zielonkawobiała do jasnoszarej kora, złuszczająca się i odsłaniająca czerwonawy odcień. Liście są duże, dwupierzaste, z 2–5 parami odcinków; drzewo zrzuca je na krótko w porze suchej. Kwiaty są zielonkawo-żółte do kremowych, z długimi, nitkowatymi, białymi pręcikami tworzącymi puszyste „pompony”, zebrane w wiechy o długości 8–25 cm. Owocem są płaskie, cienkie, czerwonawobrązowe strąki z kilkoma–kilkunastoma nasionami.
Mrozoodporność i uprawa
Albicja wysoka to drzewo tropikalne i subtropikalne, mrozoczułe (strefy USDA 10–11). W klimacie umiarkowanym uprawia się je w donicy, w pełnym słońcu, chroniąc przed mrozem. Jest wyjątkowo niewybredna: najlepiej rośnie na żyznych glebach, ale radzi sobie też na suchych, piaszczystych, płytkich, kamienistych, a nawet zasolonych i zasadowych podłożach, i po zadomowieniu jest odporna na suszę. Jako roślina bobowata wiąże azot atmosferyczny i użyźnia glebę.
Uprawa z nasion
Świeże nasiona kiełkują bardzo licznie (90–100%) i szybko, bez potrzeby obróbki. Nasiona przechowywane, o stwardniałej łupinie, zalewa się na kilka sekund wrzątkiem, a następnie moczy przez noc w chłodnej wodzie i wysiewa – to niemal podwaja kiełkowalność; pomaga też delikatna skaryfikacja. Nasiona wysiewa się w ciepłe, wilgotne podłoże; siewki szybko tworzą palowy korzeń, dlatego dobrze sprawdza się siew wprost do docelowych pojemników. To jedno z łatwiejszych drzew w uprawie z nasion.
Zastosowanie
To wszechstronne drzewo użytkowe i ozdobne: dostarcza twardego, cenionego drewna (meble, forniry, konstrukcje), opału i węgla drzewnego, a liście są wartościową paszą. Sadzi się je jako drzewo cienia dla herbaty i kawy, wiatrochron oraz do rekultywacji zdegradowanych i zasolonych gleb, a także jako drzewo alejowe. Kora dostarcza garbników i barwników, a z pnia pozyskuje się gumę będącą zamiennikiem gumy arabskiej. W naszej ofercie jest to przede wszystkim efektowne, szybko rosnące drzewo kolekcjonerskie.
Ciekawostki
Z pnia albicji wysokiej wypływa czerwonawobrązowa guma o właściwościach zbliżonych do gumy arabskiej, używana jako jej zamiennik. Drzewo jest wyjątkowo żywotne – siewki, młode i dojrzałe okazy chętnie odbijają po ścięciu, a przy odsłonięciu korzeni tworzy odrosty korzeniowe; rośnie tak szybko, że w niektórych regionach bywa uznawane za ekspansywne.
Podsumowanie
Albicja wysoka to wdzięczne, szybko rosnące drzewo o jasnej korze i puszystych kwiatach, jedno z najłatwiejszych w uprawie z nasion i wzbogacające glebę azotem. To dobry wybór dla kolekcjonerów szukających efektownej, egzotycznej rośliny – wymaga jedynie ciepła i ochrony przed mrozem.
