Albizia versicolor – Albicja Różnobarwna
Albizia versicolor, albicja różnobarwna, to okazałe, afrykańskie drzewo z rodziny bobowatych (Fabaceae), znane z szerokiej, rozłożystej korony i puszystych, kremowych kwiatów. Epitet „różnobarwna” nawiązuje do zmieniającego barwę ulistnienia. To piękne drzewo cienia i pożytek dla owadów, ale jego strąki są trujące dla bydła.
Synonimy i nazewnictwo
Gatunek opisał Welw. ex Oliv. (1871). Baza Kew POWO wymienia dla niego kilka synonimów; należą do nich:
- Feuilleea versicolor (Welw. ex Oliv.) Kuntze
- Albizia mossambicensis Sim
- Albizia versicolor var. mossambicensis Schinz
W języku angielskim roślina nosi nazwy „poison-pod albizia”, „large-leaved false-thorn” i „large-leaved albizia”, po afrikaans „grootblaarvalsdoring”, a w językach afrykańskich m.in. umvangazi i mkenge; polskie określenie to albicja różnobarwna. Nazwa gatunkowa versicolor znaczy „różnobarwna”.
Pochodzenie i wygląd
Gatunek pochodzi z tropikalnej i południowej Afryki – od Konga i Kenii po RPA (KwaZulu-Natal, Limpopo, Mpumalanga), gdzie rośnie w widnych lasach, buszu i zadrzewionych sawannach, często w pobliżu wody, do około 1700 m. To średnie do dużego, zrzucające liście drzewo o wysokości zwykle 8–10 m (do 20 m), o prostym pniu i płaskiej do zaokrąglonej, rozłożystej koronie, niekiedy dwukrotnie szerszej niż wysokość drzewa.
Liście są duże, dwupierzaste, z 1–3 (do 5) parami odcinków, każdy z 2–5 parami stosunkowo dużych, aksamitnie owłosionych listków do 70 × 50 mm. Młode liście są jedwabiste i różowoczerwone, dojrzałe błyszcząco oliwkowozielone, jesienią żółkną. Kwiaty są delikatnie pachnące, w półkulistych główkach, kremowobiałe przechodzące w różowożółte, a ich puszysty wygląd tworzą białe pręciki do 7 cm. Owocem są płaskie, cienkie, papierzaste strąki do 23–27 cm długości, z około sześcioma spłaszczonymi nasionami.
Mrozoodporność i uprawa
Albicja różnobarwna to drzewo ciepłolubne, mrozoczułe (strefy USDA 10–11), znoszące jedynie lekkie przymrozki. W klimacie umiarkowanym uprawia się je w donicy, w pełnym słońcu, chroniąc przed mrozem. Preferuje przepuszczalne, piaszczyste do gliniastych podłoża i po zadomowieniu jest odporne na suszę, choć lubi bliskość wody. Jako roślina bobowata wiąże azot i wzbogaca glebę, nie tworząc przy tym inwazyjnego systemu korzeniowego.
Uprawa z nasion
Świeże nasiona nie wymagają obróbki – wystarczy je wysiać (dają około 80–90% wschodów w ciągu 30 dni). Nasiona przechowywane, o stwardniałej łupinie, zalewa się gorącą wodą i moczy przez noc, a wysiewa następnego dnia. Wysiew latem, w mieszankę piasku rzecznego z kompostem. Warto zbierać strąki z drzewa, a nie z ziemi, bo opadłe nasiona bywają porażone przez owady. To uprawa łatwa – wysoka i szybka kiełkowalność, bez potrzeby stratyfikacji.
Zastosowanie i bezpieczeństwo
To atrakcyjne drzewo ozdobne i cienia do dużych ogrodów i parków, wabiące pszczoły, ptaki i motyle; jego twarde, odporne na termity drewno bywa wykorzystywane w stolarstwie. Ważna uwaga bezpieczeństwa: strąki i nasiona są trujące dla zwierząt gospodarskich (stąd nazwa „poison-pod albizia”), a najbardziej toksyczne są młode strąki – u bydła, owiec i kóz wywołują chorobę zwaną albiziozą. Nasiona należy przechowywać z dala od zwierząt i dzieci.
Ciekawostki
Epitet versicolor („różnobarwna”) odnosi się do zmieniającej barwę rośliny – młode liście są różowoczerwone, dojrzałe oliwkowozielone, a jesienią żółkną, podczas gdy strąki przechodzą od zielono-czerwonych po jasnobrązowe. Choć strąki są trujące dla bydła, papugi rozłupują i zjadają nasiona, a słonie i kudu chętnie ogryzają liście.
Podsumowanie
Albicja różnobarwna to piękne, rozłożyste drzewo o barwnym ulistnieniu i puszystych kwiatach, łatwe w uprawie z nasion i wzbogacające glebę azotem. To wdzięczny gatunek kolekcjonerski i ozdobny – trzeba jedynie pamiętać o mrozoczułości oraz o toksyczności strąków dla zwierząt.
